Thân Phận của Bún 2

Để cảm nhận trọn vẹn về bún, hãy nên ăn “sống”. Tức là, lúc đó bún trở thành món chính, không pha trộn, không bị coi thường. Nghe thì đơn giản nhưng dứt khoát, phải biết cách ăn mới cảm nhận tại sao bún lại được sinh ra nhọc nhằn đến thế…

Nghề làm bún ở Vân Cù

Làng bún ! Cái tên quen thuộc mà người dân khắp cả vùng cố đô Huế đặt cho Vân Cù, Hương Toàn, Hương Trà đã thành một địa danh ẩm thực độc đáo mỗi khi khách đến thăm thành nội Huế.

Truyền thuyết và hiện thực

Làng Vân Cù lãng đãng trong sương mờ và mịt mùng dưới làn hơi của những lò bún tỏa ra. Thơm, mùi thơm của gạo, mùi tinh túy của nếp, mùi chín của từng thiên bún. Cái mùi thơm đó đã có từ rất lâu, thậm chí lên đến hơn 500 năm nay. Theo sách “Ô Châu cận lục” của cụ Dương Văn An, làng Vân Cù có bề dày lịch sử trên 500 năm. Ban đầu, làng có tên là Đào Cù thuộc huyện Đan Điền, chuyên nghề nung gạch. Sau đó, làng bỏ nghề gạch theo nghề bún nên có thêm tên tục là làng Bún.

Một trong những giai thoại đáng chú ý kể lại rằng: Ngày xưa, có một người đàn bà rất đẹp, thùy mị và khéo léo. Không rõ họ của bà là gì, chỉ biết bà tên là My, từ Thanh Hóa đi vào tìm đất lập nghiệp. Hành trang của bà chỉ có cái cối xay để giã gạo làm bún. Khi đến làng Vân Cù, vì kiệt sức, nên đành dừng lại và định cư luôn ở đây. Bà lấy nghề bún làm kế sinh nhai và dạy cho người dân trong vùng làm theo. Một ngày kia, vào buổi trưa, trong lúc bà đang làm bún, chẳng may hỏa hoạn nổi lên thiêu rụi nhà bà và lan sang những nhà khác. Bà bị bắt tội, trói giữa sân đình cho đến chết. Kể từ đó, cứ mỗi đó húy nhật của bà, trong làng đều có nhà bị cháy. Dân làng cho rằng bà bị chết oan nên hiển linh về báo oán. Những người được bà dạy nghề bèn lập miếu thờ và khấn vái xin giải oan cho bà và cũng cầu cho tai qua nạn khỏi. Kỳ diệu làm sao, kể từ đó, không còn cảnh cháy nhà nữa. Dân làng lại ngày càng ăn nên làm ra và nghề bún phát triển cho đến hôm nay. Bún Vân Cù nổi tiếng không đâu sánh được bởi có mùi vị đặc trưng riêng. Con bún khi ăn không chua mà thơm mùi tinh khiết của bột, không bở mà cũng không dai quá lại có màu trắng tinh. Với gia vị dù cao sang như nước xáo thịt bò, giò heo với hành sả hay chỉ là nước mắm chanh tỏi ớt đều rất ngon và đậm đà hương vị quê hương.

Vẫn mặn mà với nét xưa?

Ngày xưa, nghề làm bún là một nghề công phu và đòi hỏi quá trình làm rất vất vả. Nghề bún có chày, cối để giã gạo; có khuôn để vặn bún; có lò lửa để luộc bún; có thúng, mủng để đựng bún… Để có được bún ngon, con bún trắng, gạo được dùng phải là gạo mua từ thành phố Vinh vào, đem ngâm nước sau đó cho vào cối giã, gạn lọc thành bột khô. Sau khi nấu chín bột, người làm bún phải dùng tay đánh bột nhuyễn thành hồ, sau đó bỏ vào khuôn vặn. Muốn con bún không quá bở cũng không quá dai, người làm bún phải pha thêm bột lọc. Nghề bún không chỉ đòi hỏi ở người làm sức khỏe mà còn đòi hỏi sự tinh tế trong cách pha chế. Tỷ lệ bột lọc cho vào trong bún không có công thức cụ thể mà đòi hỏi kinh nghiệm của người làm nghề.

Nỗi vất vả của nghề làm bún ngày xưa không chỉ ở công đoạn làm mà ngay cả việc bán. 2h sáng, khi mọi nhà đang chìm trong giấc ngủ thì người dân làng bún đã phải gánh bún theo chuyến đò ngang về các chợ Hương Phong, Hương Thọ… theo đò dọc lên Huế bán bún dạo. Vất vả là thế nhưng chưa bao giờ người dân làng bún có ý định bỏ nghề truyền thống của làng. Từ xưa đến nay, cùng với nghề nông, nghề bún là nghề sinh kế của làng.

Về làng bún hôm nay, vừa bước chân đến cổng làng đã nghe thoang thoảng đâu đây mùi thơm của gạo cùng tiếng máy xay rộn ràng... Ông Nguyễn Văn Vinh, Trưởng thôn Vân Cù tự hào: “Làng chúng tôi hiện tại có đến 200 trên tổng số 312 hộ làm bún. Bây giờ cuộc sống hiện đại hơn. Máy làm thay người nên người làm bún không còn vất vả như ngày trước. Đây là cơ hội để chúng tôi có thể phát triển hơn nữa nghề truyền thống của làng. Ngày nay, bún Vân Cù không chỉ nổi tiếng ở trong tỉnh mà khắp cả nước. Những người con của làng Vân Cù dù đi đâu xa vẫn nhớ về quê cha đất tổ với món ăn dân dã nổi tiếng cùng niềm tự hào về một làng nghề được ghi vào lịch sử”.

 

Hồ Việt Tâm (VHNT Ăn Uống)

 
 
ĉ
hoang hoang,
Aug 13, 2009, 7:05 AM
Ċ
hoang hoang,
Aug 13, 2009, 7:05 AM
Comments